Средняя  школа  №7

г.  Бреста

   Главная страница

Учитель высшей категории Капуза Надежда Валентиновна

Асаблівасці выкарыстання інтэрактыўных метадаў навучання
на ўроках і ў пазакласнай дзейнасці па гісторыі


Диплом Надежды Валентиновны Капузы

Надежда Валентиновна Капуза - учитель высшей категории, победитель школьного конкурса "Учитель года - 2008".

Надежда Валентиновна является руководителем творческой группы учителей истории и обществоведения Московского района г. Бреста (Использование передовых педагогических технологий в учебном процессе).

Ее ученики неоднократно становились победителями и призерами предметных олимпиад.

По результатам 5-го республиканского конкурса научно-исследовательских работ, посвященных 65-летию освобождению Беларуси награждена дипломом 2-й степени за особый вклад в развитие творческих способностей талантливой молодежи.

Дипломант XV республиканской выставки научно-методической литературы, педагогического опыта и творчества учащейся молодежи «Я – ГРАМАДЗЯНІН БЕЛАРУСІ».

Ее работа "Асаблівасці выкарыстання інтэрактыўных метадаў навучання на ўроках і ў пазакласнай дзейнасці па гісторыі" опубликована в журнале "Беларускі гістарычны часопіс" №7,  2010 г.


 

Методыка. Вопыт

КАПУЗА Надзея Валянцінаўна — настаўніца гісторыі СШ № 7 г. Брэст. Нарадзілася ў вёсцы Літоўск Драгічынскага р-на. У 1980 г. закончыла філасофскі факультэт БДУ імя Ў.І. Леніна. Працавала ў Брэсцкім гарадскім выканкаме. Аўтар шэрагу метадычных артыкулаў па гісторыі.
"Беларускі гістарычны часопіс" № 7
 

Калі інтэракцыя — гэта ўзаемадзеянне, камунікацыя, то інтэрактыўныя метады навучання — гэта ўзаемадзеянне настаўніка і вучня, якое прадугледжвае зваротную сувязь з добрым поспехам. І цяпер гэта неабходныя ўмова і патрабаванне педагагічнай дзейнасці. Любы метад працы настаўніка павінен насіць інтэрактыўны характар. Такога роду ўзаемадзеянню на ўроку магчыма, калі яно цікава абодвум бакам. Галоўная і асноўная задача настаўніка — выклікаць цікавасць у вучняў да тэмы ўрока.
Беларускі гістарычны часопіс
Класічным прыкладам інтэрактыўных зносін была знакамітая антычная школа Сакрата. Яго вядомыя дыялогі і ёсць тое, да чаго варта імкнуцца. Як зрабіць, каб вучні цягнуліся да ведаў, да зносін з настаўнікам? Значная колькасць сучасных вучняў да школы абыякавая, а некаторыя і зусім школу не любяць. Аб гэтым сведчаць апытанні і проста жыццёвыя назіранні. I калі б не педагагічны прымус з боку бацькоў і настаўнікаў, цяжка сказаць, да чаго б гэта прывяло. Дзеці школу прапускаюць часцей за ўсё менавіта з-за адсутнасці цікавасці да навучання. Пропускі ўрокаў сталі адной з праблем сучаснай школы. У маніторынг работы настаўніка ўключаюцца не толькі паказчыкі паспяховасці вучняў, але і колькасць прапушчаных урокаў. З'явілася мода на заяўкі бацькоў як аргумент супраць пропускаў без уважлівых прычын. Можна сказаць, што праблема гэтая не новая, і ўзнікла яна не сення. Але тады які ж кошт педагагічнай навукі, для чаго так шмат размоў аб інавацыйных формах навучання, калі школа не можа зацікавіць вучняў, дзе мы робім памылку?

Узровень ведаў школьнікаў залежыць ад творчай сумеснай працы. І таму настаўнік павінен разумець, што многае залежыць менавіта ад яго — ад яго прафесійных здольнасцей і паводзін. I у гэтым заключаецца вялікая адказнасць кожнага з нас.

Поспех вучня — гэта практычна заўсёды поспех настаўніка, таму што ў яго рэалізацыі патрэбны намаганні абодвух бакоў. Без іх не будзе радасці ў вучня, а без радасці вучня няма радасці і ў настаўніка. Супрацоўніцтва ў тым і заключаецца, што настаўнік і вучань разам робяць адну справу, разам знаходзяць агульны пос¬пех — агульныя здольнасці, каб паказаць свае дасягненні. Гаворка ідзе аб загадзя надрыхтаванай настаўнікам сітуацыі, пры якой дзіця атрымлівае магчымасць неспадзявана, можа быць, упершыню раскрыць для самога сябе ўласныя магчымасці. Падобную сітуацыю настаўнік можа і не рыхтаваць адмыслова, але яе выхаваўчы аспект выявіцца ў тым, што ён гэты момант не выпусціць, а зможа яго рэалізаваць.

Важнай акалічнасцю на гэтым шляху паўстае праблема развіцця эмацыянальнай адкрытасці ўдзельнікаў навучальнага дыялогу. Крыніцай гэтага з'яўляюцца такія сітуацыі і атмасфера заняткаў, якія даюць магчымасць для самавыражэння, інтэлектуальнага, асобаснага, эмацыянальнага. Ёсць усе падставы лічыць, што гэты аспект педагагічнай дзейнасці — аснова выкарыстання інтэрактыўных метадаў навучання.

Доўгія гады я сумяшчала выкладанне сусветнай і айчыннай мастацкай культуры і гісторыі. I памятаю тую асалоду, якую адчувала ад зацікаўленых вачэй сваіх вучняў, закранутых эмацыянальным перажываннем ад успрымання імі твораў жывапісу, музыкі, архітэктуры, скульптуры.

Уздзеянне твораў мастацтва на гледача заўсёды шматварыянтнае: адзін і той жа твор людзі ўспрымаюць і нават разумеюць па-рознаму. Бясспрэчнае хваляванне адных часта выклікае шчырае здзіўленне ў іншых. Вось тут закладзены выдатныя магчымасці для інтэрактыўнага навучання.

Спрэчкі, дыялогі, дыскусіі — гэта адметны спосаб актывізацыі навучання і выхавання. Прадмет мастацкай культуры дазваляў гэта выкарыстаць, але яго выключылі з павучальнай праграмы, а ў рамках выкладання гісторыі і грамадазнаўства такая магчымасць абмежавана.

Эстэтызацыя навучальнага працэсу — захапляючы шлях пазнання. Мэта эстэтызацыі – зрабіць навучанне школьнікаў не толькі цікавым і змястоўным, але захапляльным і прыгожым, каб сам працэс пазнання выклікаў актыўнасць успрымання, увагі, памяці, патрабаваў творчай ініцыятывы, уплываў на настроі і пачуцці. На ўроках гісторыі павінна быць месца эстэтыцы.

Эмацыянальны выкладчык характарызуецца тым, што ў яго нават будзённае павучанне вучняў кранутая цеплыней, увагай, далікатнасцю і тактам. У гэтай манеры зносін з вучнямі закладзена павага да іх, прызнанне значэння асобы кожнага. Усё гэта вельмі падабаецца вучням, выклікае ў іх зваротны давер і павагу да настаўніка. Для вучня даверлівы дыялог з настаўнікам — гэта свайго роду праява павагі і любові да яго. Мы любім тыя прадметы, якія вядуць любімыя настаўнікі. I тут ад настаўніка патрабуецца шмат чаго, у тым ліку прывабнасць яго мовы, г. зн. такое выкарыстанне лексікі, якая забяспечвае найлепшае ўздзеянне на свядомасць, пачуцці, волю і дзейнасць вучня. Гумар, іронія, смех, жартоўная рэпліка, якія ўзнікаюць пры абмеркаванні самай сур'ёзнай праблемы, — важны эмацыянальны фактар, што павышае якасць засваення ведаў. Складанасць эстэтычнага засваення вучнямі гуманітарных навук заключаецца ў тым, што іх разуменне адбываецца ў асноўным на ўзроўні абстрактна-лагічнага пазнання. Таму вывучэнне гісторыі будзе больш паспяховае, калі выкладчык звяртаецца не толькі да рацыянальнага, але і да эмацыянальна-вобразнага мыслення. У гэтым плане істотным дапаможным элементам стане выкарыстанне шматлікіх выразных сродкаў мастацтва. Ілюстрацыі, рэпрадукцыі, музыка, паэзія. Да прыкладу, вывучаючы з'яўленне ў Еўропе шматлікіх плыняў пратэстантызму, я выкарыстала спробу растлумачыць гэты поліфанізм праз поліфанію музыкі І.С. Баха. Аб сваіх маленькіх адкрыццях я расказала на старонках "Беларускага гістарычнага часопіса" (2009, № 10. С. 68 - 74).

Кожны ўрок павінен быць маральна насычаны. Калі мы гаворым пра Аляксандра Македонскага, Людовіка ХІV ці Напалеона Банапарта, то ёсць сэнс гаварыць не толькі пра эпоху, гістарычныя падзеі, іх прычыны і наступствы, але і пра маральнасць асобы, яе лёс, асабістую драму як палітычнага дзеяча і чалавека. Аналізуючы ўчынкі вялікіх, мы тым самым асэнсоўваем і свае асабістыя ўчынкі. Гэтая форма тэарэтычнай дзейнасці чалавека называецца рэфлексіяй. Перажыванне заўсёды асобасна-ўласнае, і яно не дазваляе чалавеку быць абыякавым.

Педагог павінен ведаць ролю станоўчых эмоцый у рэалізацыі патэнцыялу чалавека і асабліва пачуцця радасці. Радасць характарызуецца адчуваннем упэўненасці і ўласнай значнасці, а гэта дазваляе чалавеку спраўляцца з цяжкасцямі і атрымліваць асалоду ад навучання. Радасць спадарожнічае з адчуваннем задаволенасці сабой і навакольным светам. Яна палягчае і ўмацоўвае сацыяльныя кантакты, дапамагае спраўляцца з негатыўнымі эмоцыямі, заспакойвае, нараджае ўпэўненасць у сябе. Перажыванне радасці павінна стаць часткай педагагічнага стылю і абавязковым элементам стылю настаўніка. Фарміраванне эмацыянальных кампетэнцый вучняў — сур'ёзная задача педагога.

Важную ролю ў развіцці пазнавальных інтарэсаў і фарміраванні ўпэўненасці ў асабістых якасцях і магчымасцях даюць здольным вучням заняткі навукова-даследчай і творчай дзейнасцю. Кіраванне навукова-даследчай і творчай дзейнасцю вучняў у маёй рабоце стала магчымасцю дапамагчы ім раскрыць свае здольнасці. Для гэтага ад настаўніка патрабуецца шмат намаганняў, часу і ведаў, гэта значыць работа над сабой, а ўжо затым сумеснай работы з вучнем. Але гэтыя старанні варты таго, каб пасля парадаваць і вучня, і сябе. Я бачыла твары вучаніцы і яе бацькоў пры атрыманні дыплома за перамогу на Рэспубліканскім конкурсе навукова-даследчых работ. I я таксама радавалася разам з імі.

У сваей працы шмат увагі надаю такой форме дзейнасці як экскурсіі. Гэта і разнастайныя падарожжы, і урокі-экскурсіі. Экскурсія выступае як цалкам самастойная інтэрактыўная форма работы, якая дапамагае засваенню культуры, спрыяе назапашванню чалавекам духоўных багаццяў і аказвае уплыў на светапогляд асобы. Яна з'яўляецца адной з распаўсюджаных форм пазашкольнай работы і важным звяном у навучальным працэсе. Размова можа ісці і пра самастойныя тэматычныя экскурсіі. Вучні атрымліваюць заданне распрацаваць экскурсію па вуліцы, на якой жывуць, па сваім горадзе з гістарычным мінулым. Так, атрымаўшы заданне падрыхтаваць экскурсію па Брэсту пачатку хх стагоддзя, вучні 11-га класа падрыхтавалі цікавы матэрыял з біяграфіі Якава Громера, асістэнта А. Эйнштэйна. Я. Громер нарадзіўся і нейкі час жыў у Брэсце, але вядомы быў даволі вузкаму колу спецыялістаў.

І ўрок, і пазакласная работа — гэта сумесная праца настаўніка і вучняў. Настаўнік вызначае мэты і задачы ўрока і формы ўдзелу школьнікаў у навучальным працэсе. Ён стымулюе вучняў і робіць іх актыўнымі саўдзельнікамі мыслення, паказвае спосабы прымянення набытых ведаў на практыцы.

Важнейшая задача сярэдняй школы — падрыхтоўка вучняў да паступлення ў ВНУ, а таксама да набыцця прафесіі. Агульнанавучальныя навыкі, інтэлектуальныя, сацыяльныя і эмацыянальныя кампетэнцыі вучняў могуць быць сфарміраваны толькі пры інтэрактыўным навучанні.
 

Copyright © 2010  - 2015    СШ №7 г. Бреста. Республика Беларусь. Капуза Н.В.

К началу страницы